Vì sao Thái Nguyên ngập lụt cực đoan: góc nhìn quy hoạch đô thị

Hiện tượng ngập lụt tại Thái Nguyên, đặc biệt là khu vực trung tâm thành phố, có thể được lý giải qua ba nhóm nguyên nhân chính: Thiên nhiên, Thủy văn và Đô thị hóa.

1. Nhóm Nguyên nhân Thủy văn và Thiên nhiên Cực đoan

Đây là nguyên nhân chính dẫn đến các trận ngập lụt "vượt lịch sử" gần đây:

- Lưu vực Sông Cầu: Thái Nguyên nằm ở vị trí nhận nước từ lưu vực Sông Cầu (bắt nguồn từ Bắc Kạn và chảy qua). Khi thượng nguồn (Bắc Kạn, Cao Bằng) có mưa lớn (như do hoàn lưu bão Matmo), nước lũ dồn về nhanh chóng.

- Mưa Cục bộ Kỷ lục: Trong các đợt mưa lớn gần đây, lượng mưa ở Thái Nguyên không chỉ lớn mà còn tập trung trên phạm vi rộng và có cường suất lớn (lượng mưa rất lớn trong thời gian ngắn). Ví dụ: Sau bão Matmo, nhiều nơi ghi nhận lượng mưa trên 500mm, khiến nước không kịp tiêu thoát.

- Hiện tượng "Thiên tai Chồng thiên tai": Các trận bão liên tiếp (như Bualoi và Matmo) khiến đất và các hồ chứa đã quá bão hòa nước. Khi mưa tiếp tục đổ xuống, khả năng thấm hút của đất bằng 0, dẫn đến toàn bộ lượng nước mưa chảy tràn trực tiếp vào hệ thống sông, suối, gây ra lũ dâng cực nhanh.

- Lũ Vượt Ngưỡng Lịch sử: Mực nước Sông Cầu tại trạm Gia Bảy đã vượt đỉnh lũ lịch sử của năm trước (Bão Yagi 2024) tới hơn 1 mét. Khi lũ sông dâng cao như vậy, nó sẽ đẩy ngược dòng chảy từ các hệ thống cống rãnh, mương máng ra, làm tê liệt khả năng thoát nước của thành phố.

2. Nhóm Nguyên nhân từ Phát triển Đô thị và Quy hoạch

Các yếu tố này khiến thành phố Thái Nguyên kém khả năng chống chịu trước mưa bão:

- Hệ thống Thoát nước Quá tải: Nhiều khu vực trung tâm thành phố Thái Nguyên đã phát triển từ lâu, hệ thống cống thoát nước được thiết kế dựa trên tần suất mưa cũ. Với lượng mưa kỷ lục và cường suất lớn do biến đổi khí hậu, hệ thống này không đủ khả năng xử lý và tiêu thoát nước kịp thời.

- Bề mặt Đô thị Bê tông hóa: Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng diện tích bê tông, nhựa đường, và các công trình xây dựng. Điều này làm giảm nghiêm trọng khả năng thẩm thấu tự nhiên của đất. Khi mưa xuống, nước không thể thấm vào lòng đất mà chảy tràn gần như toàn bộ trên bề mặt, gây ngập úng.

- San lấp và Thay đổi Địa hình: Việc san lấp mặt bằng, xây dựng các khu đô thị mới ở vùng trũng hoặc ven sông có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên và lấp đi các kênh, mương tiêu thoát lũ truyền thống, khiến nước bị "nhốt" lại trong các khu đô thị.

Ngập lụt ở Thái Nguyên là sự cộng hưởng giữa sức mạnh tàn phá vượt ngưỡng dự báo của thiên nhiên và khả năng chống chịu chưa tương xứng của hạ tầng đô thị.

Việc các khu vực trung tâm thành phố cũ (như khu vực quảng trường Võ Nguyên Giáp, đường tròn trung tâm) cũng bị ngập sâu, điều chưa từng xảy ra trong các đợt mưa lớn trước đây, là bằng chứng rõ ràng cho thấy:

- Thiên tai đang trở nên Cực đoan: Các chỉ số lịch sử không còn là tiêu chuẩn an toàn.

- Cần Đầu tư Khẩn cấp: Thái Nguyên cần có chiến lược tổng thể về thủy lợi đô thị, bao gồm việc mở rộng hệ thống thoát nước, xây dựng các hồ điều hòa (nhân tạo hoặc tự nhiên) và kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng, san lấp ven sông Cầu để đảm bảo lối thoát lũ tự nhiên.

LÝ GIẢI VÌ SAO TP THÁI NGUYÊN “MƯA NGẬP” CỰC ĐOAN

Hiện tượng ngập lụt tại Thái Nguyên, đặc biệt là khu vực trung tâm thành phố, có thể được lý giải qua ba nhóm nguyên nhân chính: Thiên nhiên, Thủy văn và Đô thị hóa.

1. Nhóm Nguyên nhân Thủy văn và Thiên nhiên Cực đoan

Đây là nguyên nhân chính dẫn đến các trận ngập lụt "vượt lịch sử" gần đây:

- Lưu vực Sông Cầu: Thái Nguyên nằm ở vị trí nhận nước từ lưu vực Sông Cầu (bắt nguồn từ Bắc Kạn và chảy qua). Khi thượng nguồn (Bắc Kạn, Cao Bằng) có mưa lớn (như do hoàn lưu bão Matmo), nước lũ dồn về nhanh chóng.

- Mưa Cục bộ Kỷ lục: Trong các đợt mưa lớn gần đây, lượng mưa ở Thái Nguyên không chỉ lớn mà còn tập trung trên phạm vi rộng và có cường suất lớn (lượng mưa rất lớn trong thời gian ngắn). Ví dụ: Sau bão Matmo, nhiều nơi ghi nhận lượng mưa trên 500mm, khiến nước không kịp tiêu thoát.

- Hiện tượng "Thiên tai Chồng thiên tai": Các trận bão liên tiếp (như Bualoi và Matmo) khiến đất và các hồ chứa đã quá bão hòa nước. Khi mưa tiếp tục đổ xuống, khả năng thấm hút của đất bằng 0, dẫn đến toàn bộ lượng nước mưa chảy tràn trực tiếp vào hệ thống sông, suối, gây ra lũ dâng cực nhanh.

- Lũ Vượt Ngưỡng Lịch sử: Mực nước Sông Cầu tại trạm Gia Bảy đã vượt đỉnh lũ lịch sử của năm trước (Bão Yagi 2024) tới hơn 1 mét. Khi lũ sông dâng cao như vậy, nó sẽ đẩy ngược dòng chảy từ các hệ thống cống rãnh, mương máng ra, làm tê liệt khả năng thoát nước của thành phố.

2. Nhóm Nguyên nhân từ Phát triển Đô thị và Quy hoạch

Các yếu tố này khiến thành phố Thái Nguyên kém khả năng chống chịu trước mưa bão:

- Hệ thống Thoát nước Quá tải: Nhiều khu vực trung tâm thành phố Thái Nguyên đã phát triển từ lâu, hệ thống cống thoát nước được thiết kế dựa trên tần suất mưa cũ. Với lượng mưa kỷ lục và cường suất lớn do biến đổi khí hậu, hệ thống này không đủ khả năng xử lý và tiêu thoát nước kịp thời.

- Bề mặt Đô thị Bê tông hóa: Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng diện tích bê tông, nhựa đường, và các công trình xây dựng. Điều này làm giảm nghiêm trọng khả năng thẩm thấu tự nhiên của đất. Khi mưa xuống, nước không thể thấm vào lòng đất mà chảy tràn gần như toàn bộ trên bề mặt, gây ngập úng.

- San lấp và Thay đổi Địa hình: Việc san lấp mặt bằng, xây dựng các khu đô thị mới ở vùng trũng hoặc ven sông có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên và lấp đi các kênh, mương tiêu thoát lũ truyền thống, khiến nước bị "nhốt" lại trong các khu đô thị.

Ngập lụt ở Thái Nguyên là sự cộng hưởng giữa sức mạnh tàn phá vượt ngưỡng dự báo của thiên nhiên và khả năng chống chịu chưa tương xứng của hạ tầng đô thị.

Việc các khu vực trung tâm thành phố cũ (như khu vực quảng trường Võ Nguyên Giáp, đường tròn trung tâm) cũng bị ngập sâu, điều chưa từng xảy ra trong các đợt mưa lớn trước đây, là bằng chứng rõ ràng cho thấy:

- Thiên tai đang trở nên Cực đoan: Các chỉ số lịch sử không còn là tiêu chuẩn an toàn.

- Cần Đầu tư Khẩn cấp: Thái Nguyên cần có chiến lược tổng thể về thủy lợi đô thị, bao gồm việc mở rộng hệ thống thoát nước, xây dựng các hồ điều hòa (nhân tạo hoặc tự nhiên) và kiểm soát chặt chẽ việc xây dựng, san lấp ven sông Cầu để đảm bảo lối thoát lũ tự nhiên.

Cần tư vấn pháp lý cho dự án đất đai, farmstay của bạn? Trao đổi trực tiếp với Ths. Trần Công Thuỷ.