Siết chặt quản lý khoáng sản: làn gió mới từ Nghị định 21/2026/NĐ-CP

Nghị định số 21/2026/NĐ-CP vừa được ban hành ngày 16 tháng 01 năm 2026 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc cụ thể hóa Luật Địa chất và Khoáng sản. Trong đó, những quy định mới về quản lý khai thác cát và khoáng sản đất hiếm đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận và các nhà đầu tư nhờ tính quyết liệt và minh bạch.

1. Quản lý khai thác cát: "Lệnh cấm" đêm và cơ chế giám sát 24/7

Nhằm chấm dứt tình trạng "cát tặc" và bảo vệ an toàn lòng sông, Nghị định đã đưa ra những quy định kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt:

- Tuyệt đối không khai thác đêm: Nghị định trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thời gian khai thác trong ngày dựa trên điều kiện thủy văn, thời tiết, nhưng phải bảo đảm không khai thác vào ban đêm đối với cát, sỏi lòng sông, lòng hồ. Đây là biện pháp mạnh tay để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép lợi dụng bóng tối.

- Giám sát hành trình bắt buộc: Các phương tiện khai thác phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và lưu trữ thông tin về vị trí, hành trình của phương tiện.

- Công khai thông tin tại bến bãi: Các bến bãi tập kết cát, sỏi phải lắp đặt bảng thông báo công khai thông tin giấy phép và quan trọng nhất là phải lắp đặt trạm cân và camera giám sát để kiểm soát khối lượng cát mua - bán tại bến.

- Sự phối hợp liên ngành: Lực lượng Công an và Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh sẽ giữ vai trò nòng cốt trong việc tuần tra, kiểm tra và xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển cát trái phép, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh địa giới hành chính.

2. Quản lý đất hiếm: Bảo vật quốc gia phải được "chế biến sâu"

Đất hiếm được xác định là khoáng sản chiến lược, quan trọng quốc gia, do đó việc quản lý loại tài nguyên này được nâng lên mức độ ưu tiên cao nhất.

- Cấm xuất khẩu khoáng sản thô: Nghị định quy định rõ không xuất khẩu khoáng sản đất hiếm chưa đạt tiêu chuẩn chế biến sâu. Chỉ những sản phẩm đất hiếm đã qua chế biến đạt danh mục do Thủ tướng Chính phủ quy định mới được phép xuất khẩu.

- Định hướng công nghệ tiên tiến: Hoạt động chế biến đất hiếm phải gắn liền với việc sử dụng công nghệ hiện đại, thiết bị tiên tiến để thu hồi tối đa các khoáng sản có ích đi kèm và đảm bảo tổng các oxit, hydroxit, muối đất hiếm có hàm lượng TREO ≥ 90%.

- Thẩm quyền phê duyệt cấp cao: Việc cấp giấy phép thăm dò, khai thác hay chuyển nhượng quyền khai thác đất hiếm đều phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận bằng văn bản,.

- Dự trữ quốc gia và bảo vệ môi trường: Các khu vực dự trữ đất hiếm được xác định chặt chẽ để phát triển kinh tế bền vững và bảo đảm an ninh quốc phòng. Đồng thời, các dự án phải có phương án bảo đảm an toàn bức xạ và quản lý chất thải phóng xạ đi kèm,.

3. Nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân

Không chỉ siết chặt bằng mệnh lệnh hành chính, Nghị định còn yêu cầu các doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực và trách nhiệm:

- Phải đảm bảo năng lực tài chính với vốn chủ sở hữu ít nhất đạt 30% tổng mức đầu tư dự án khai thác.

- Thực hiện báo cáo định kỳ theo phương thức điện tử về sản lượng khai thác, tồn kho và điểm đến của sản phẩm đất hiếm.

>> Như vậy: Nghị định 21/2026/NĐ-CP không chỉ là công cụ để quản lý tài nguyên hiệu quả hơn mà còn là lời khẳng định của Chính phủ về việc bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm tài nguyên cho thế hệ mai sau. Việc "cấm đêm" trong khai thác cát và "chế biến sâu" đối với đất hiếm chính là hai trụ cột quan trọng để minh bạch hóa thị trường khoáng sản Việt Nam

Ps: link tải nghị định dưới phần cmt anh chị quan tâm có thể tải về nghiên cứu thêm.

Cần tư vấn pháp lý cho dự án đất đai, farmstay của bạn? Trao đổi trực tiếp với Ths. Trần Công Thuỷ.