Series · #01 — Từ quản lý đất đai sang phát triển nguồn lực đất

SERIES: NGUỒN LỰC ĐẤT – MỘT CÁCH TIẾP CẬN MỚI TRONG THỜI KỲ PHÁT TRIỂN MỚI CỦA VIỆT NAM

Trong hơn ba thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật về đất đai. Nếu như Luật Đất đai năm 1993 tạo nền tảng cho việc xác lập quyền sử dụng đất như một nguồn lực của nền kinh tế thị trường, thì các lần sửa đổi tiếp theo tiếp tục hoàn thiện cơ chế quy hoạch, thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, định giá đất và phát triển thị trường quyền sử dụng đất. Có thể khẳng định rằng, những cải cách đó đã góp phần quan trọng đưa đất đai trở thành một trong những nguồn lực phát triển lớn nhất của đất nước trong suốt thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa.

Tuy nhiên, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế tuần hoàn và khai thác hiệu quả các nguồn lực nội sinh, tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận đất đai từ một góc độ rộng hơn. Vấn đề không còn chỉ là quản lý đất đai, mà phải hướng tới phát triển nguồn lực đất.

Hai khái niệm này có mối quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất.

Quản lý đất đai tập trung vào việc thiết lập trật tự quản lý nhà nước thông qua các quy định về quyền sử dụng đất, quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và kiểm soát việc sử dụng đất đúng pháp luật. Đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự ổn định của xã hội và sử dụng tài nguyên đất một cách có trật tự.

Trong khi đó, phát triển nguồn lực đất đặt ra một mục tiêu cao hơn. Đó là làm thế nào để mỗi điểm vùng đất không chỉ được sử dụng đúng quy định của pháp luật, mà còn không ngừng gia tăng năng lực tạo ra giá trị kinh tế, giá trị sinh thái, giá trị xã hội và giá trị văn hóa trong dài hạn. Nếu quản lý đất đai trả lời câu hỏi "đất được sử dụng như thế nào", thì phát triển nguồn lực đất phải trả lời thêm câu hỏi "đất có thể tạo ra bao nhiêu giá trị và làm thế nào để những giá trị đó ngày càng được gia tăng".

Theo tôi, đây là sự chuyển đổi rất quan trọng về tư duy phát triển.

Trong nhiều năm qua, chúng ta thường đánh giá một khu đất thông qua diện tích, vị trí, quy hoạch, mục đích sử dụng hoặc giá trị chuyển nhượng. Những tiêu chí đó đều cần thiết, nhưng vẫn chưa phản ánh đầy đủ giá trị của một điểm vùng đất. Trên thực tế, một khu đất không chỉ tạo ra giá trị từ hoạt động sản xuất hay xây dựng công trình. Đó còn là nơi hình thành các hệ sinh thái tự nhiên, lưu giữ nguồn nước, hấp thụ carbon, duy trì đa dạng sinh học, tạo cảnh quan, phát triển du lịch, bảo tồn văn hóa bản địa và cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái khác. Khi chỉ nhìn đất dưới góc độ quản lý hành chính, rất nhiều giá trị tiềm năng sẽ không được nhận diện và cũng không được khai thác một cách hợp lý.

Chính vì vậy, tôi cho rằng khái niệm "nguồn lực đất" cần được tiếp cận rộng hơn khái niệm "tài nguyên đất". Tài nguyên đất phản ánh những gì tự nhiên vốn có. Nguồn lực đất phản ánh khả năng chuyển hóa những giá trị tự nhiên, pháp lý, kinh tế và xã hội của đất thành động lực phát triển. Một điểm vùng đất có thể không thay đổi về diện tích, nhưng năng lực tạo ra giá trị của điểm vùng đất đó hoàn toàn có thể tăng lên nhiều lần nếu được quy hoạch hợp lý, có cơ chế pháp lý phù hợp và được tổ chức khai thác theo hướng đa giá trị.

Tôi cho rằng, đây cũng chính là tinh thần đang được thể hiện khá rõ trong những cải cách lớn của Luật Đất đai năm 2024. Lần đầu tiên, pháp luật không chỉ hướng tới quản lý mục đích sử dụng đất, mà từng bước mở rộng không gian để phát huy nhiều giá trị trên cùng một điểm vùng đất. Điều này thể hiện rất rõ qua quy định về sử dụng đất kết hợp đa mục đích tại Điều 218 của Luật Đất đai năm 2024, các quy định hướng dẫn tại Điều 99 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP cũng như nhiều nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ được ban hành sau đó nhằm tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng đối với nhiều loại đất khác nhau.

Theo quan điểm của tôi, đây không đơn thuần là việc bổ sung thêm một quy định pháp luật mới.

Đó là sự chuyển dịch về triết lý phát triển.

Trong nhiều thập kỷ, chúng ta chủ yếu quản lý đất theo tư duy một mục đích sử dụng. Ngày nay, tư duy đó đang dần chuyển sang một điểm vùng đất có thể tạo ra nhiều giá trị, miễn là vẫn bảo đảm mục đích sử dụng chính, phù hợp quy hoạch và không làm suy giảm chất lượng tài nguyên đất. Đây là sự thay đổi rất lớn, bởi nó mở ra cơ hội để phát triển nông nghiệp đa giá trị, du lịch sinh thái, kinh tế tuần hoàn, tín chỉ carbon, dịch vụ hệ sinh thái và nhiều mô hình kinh tế mới dựa trên cùng một nền tảng đất đai.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ phát triển nguồn lực đất, tôi cho rằng cải cách pháp luật mới chỉ là bước khởi đầu.

Pháp luật có thể mở ra cơ hội.

Nhưng chỉ khi nhận thức quản lý thay đổi thì cơ hội đó mới trở thành giá trị thực.

Lịch sử phát triển cho thấy, khoảng cách lớn nhất không phải giữa chính sách tốt và chính sách chưa tốt, mà thường nằm giữa chính sách đã được ban hành và năng lực tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Đó cũng là lý do vì sao nhiều chủ trương rất đúng vẫn cần thời gian để đi vào cuộc sống. Đối với chính sách sử dụng đất kết hợp đa mục đích cũng vậy. Điều cần thiết hiện nay không chỉ là hoàn thiện thêm các quy định pháp luật, mà còn là thống nhất nhận thức trong toàn bộ hệ thống thực thi, từ cơ quan hoạch định chính sách đến chính quyền địa phương và những người trực tiếp sử dụng đất.

Tôi cho rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai trong thời gian tới cũng cần được nhìn nhận từ chính yêu cầu đó. Những điều chỉnh về kỹ thuật pháp lý là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng phát huy tối đa nguồn lực đất, tạo điều kiện để các giá trị tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường của mỗi điểm vùng đất được khai thác một cách đồng bộ, bền vững và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Theo tôi, thế kỷ XX là thời kỳ Việt Nam xây dựng nền tảng quản lý đất đai. Thế kỷ XXI cần trở thành thời kỳ Việt Nam kiến tạo và phát triển nguồn lực đất. Khi mỗi điểm vùng đất được nhìn nhận như một hệ thống tạo ra nhiều giá trị thay vì chỉ mang một mục đích sử dụng, chúng ta sẽ không chỉ thay đổi cách sử dụng đất, mà còn thay đổi cách tạo dựng động lực phát triển quốc gia. Đó không chỉ là một cách tiếp cận mới đối với đất đai, mà có thể sẽ là một hướng tiếp cận mới trong quá trình hoàn thiện chính sách phát triển của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

Ps: Anh chị em cùng dõi theo series này nhé, like share cùng lan tỏa để chính sách đất đa mục đích không bị lãng quên.

@nêu bật

#SeriesNguonLucDat

#CachTiepCanMoi

#TranCongThuy

#CovanHoachdinhChienluocPhapLy

#PhatTrienNguonLucDiemVungDat

#SudungDatkethopDaMucDich

Cần tư vấn pháp lý cho dự án đất đai, farmstay của bạn? Trao đổi trực tiếp với Ths. Trần Công Thuỷ.