Kích hoạt nguồn lực đất nông nghiệp bằng chính sách đất đa mục đích

DOANH NHÂN CỘNG ĐỒNG FARMSTAY VIỆT NAM ĐỦ KHẢ NĂNG TRỞ THÀNH MỘT TRONG NHỮNG ĐẦU TÀU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MỚI CỦA CHÂU LỤC

Trong nhiều cuộc thảo luận về chiến lược phát triển quốc gia hiện nay, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số đang được xem như một yêu cầu bắt buộc nếu Việt Nam muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình và rút ngắn khoảng cách với các quốc gia phát triển trong khu vực. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở khẩu hiệu tăng trưởng, mà nằm ở việc xác định đâu là nguồn lực đủ lớn để tạo ra động lực phát triển bền vững cho vài thập kỷ tới.

Nếu nhìn sâu vào cấu trúc nền kinh tế Việt Nam, có thể thấy phần lớn những lĩnh vực đang tạo ra các doanh nghiệp lớn hiện nay chủ yếu tập trung ở bất động sản, tài chính, thương mại và bán lẻ. Đây đều là những ngành đã đóng góp lớn cho nền kinh tế trong nhiều năm qua. Nhưng về bản chất, phần lớn vẫn chủ yếu khai thác thị trường nội địa hơn 100 triệu dân và gặp không ít giới hạn khi muốn mở rộng ra quy mô toàn cầu.

Trong khi đó, lĩnh vực mà Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh tự nhiên rõ rệt nhất lại chính là nông nghiệp và hệ sinh thái kinh tế xoay quanh đất nông nghiệp.

Việt Nam hiện có hơn 84% diện tích tự nhiên là đất nông nghiệp. Chúng ta đồng thời nằm ở trung tâm của khu vực dân số lớn nhất thế giới, kết nối trực tiếp với các thị trường khổng lồ như Trung Quốc, Ấn Độ và rộng hơn là châu Phi - tổng quy mô lên tới khoảng 5 tỷ dân. Đây không chỉ là thị trường tiêu thụ nông sản, mà còn là thị trường cực lớn cho thực phẩm, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng chữa lành, chăm sóc sức khỏe và các mô hình sống gần thiên nhiên.

Quan trọng hơn, Việt Nam còn là một trong số ít quốc gia sở hữu đồng thời khí hậu nhiệt đới đa dạng, hệ sinh thái phong phú, nền văn hóa nông nghiệp lâu đời, mật độ cảnh quan tự nhiên đặc sắc và chi phí cạnh tranh tương đối tốt trong khu vực. Đó là những lợi thế rất khó sao chép.

Nhưng điều quan trọng hơn cả tài nguyên đất hay vị trí địa lý có lẽ nằm ở con người và cách chúng ta tổ chức lại nguồn lực đất nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Nếu thế kỷ trước, lực lượng tiên phong của kinh tế Việt Nam là doanh nhân công nghiệp và doanh nhân đô thị, thì trong vài thập kỷ tới, rất có thể doanh nhân nông nghiệp sẽ trở thành một trong những lực lượng chiến lược quan trọng nhất.

Đây không còn là hình ảnh người làm nông nghiệp theo tư duy sản xuất truyền thống.

Doanh nhân nông nghiệp trong giai đoạn mới sẽ là những người biết tích hợp nhiều tầng giá trị trên cùng một điểm đất. Họ không chỉ trồng cây hay chăn nuôi, mà đồng thời phát triển thương hiệu, vận hành trải nghiệm, xây dựng hệ sinh thái dịch vụ, khai thác kinh tế xanh, kinh tế sức khỏe, giáo dục sinh thái và văn hóa bản địa.

Nói cách khác, họ là những người biến đất nông nghiệp từ “tư liệu sản xuất” thành “nền tảng phát triển kinh tế đa giá trị”.

Và điều rất đáng chú ý là lực lượng này đang bắt đầu hình thành khá rõ tại Việt Nam, đặc biệt thông qua cộng đồng doanh nhân farmstay.

Nhiều người vẫn nhìn farmstay như một mô hình lưu trú nhỏ lẻ hoặc một xu hướng mang tính phong trào. Nhưng nếu quan sát kỹ hơn, sẽ thấy phía sau cộng đồng farmstay là một sự chuyển dịch rất lớn về tư duy phát triển kinh tế nông thôn và khai thác nguồn lực đất đai.

Rất nhiều người tham gia vào lĩnh vực này không phải nông dân truyền thống. Họ là doanh nhân, nhà đầu tư, kiến trúc sư, chuyên gia công nghệ, người làm sáng tạo hoặc những người từng thành công trong môi trường đô thị nhưng bắt đầu quay trở lại với đất nông nghiệp để tìm kiếm một mô hình phát triển bền vững hơn.

Điều đặc biệt là họ mang theo tri thức quản trị, tư duy thị trường, khả năng kết nối và năng lực xây dựng thương hiệu vào nông thôn Việt Nam.

Chính điều đó đang tạo ra sự khác biệt.

Một farmstay thế hệ mới không đơn thuần là nơi nghỉ dưỡng. Nó có thể đồng thời là nông trại sản xuất sạch, không gian chữa lành, trung tâm trải nghiệm văn hóa, khu giáo dục thiên nhiên cho trẻ em, nơi tổ chức workshop, cộng đồng sống xanh và điểm kết nối tiêu dùng nông sản địa phương.

Đó thực chất là mô hình kinh tế tích hợp đa tầng giá trị trên cùng một điểm đất.

Và đây cũng chính là lý do người viết cho rằng Việt Nam cần mạnh dạn thúc đẩy chính sách “sử dụng đất kết hợp đa mục đích” theo hướng cởi mở hơn, minh bạch hơn và có tầm nhìn phát triển dài hạn hơn.

Nếu chính sách này được bung mở đúng nghĩa, đây có thể trở thành một trong những cú hích lớn nhất cho kinh tế nông nghiệp Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

Bởi khi đó, từ người nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã đến các tổ chức phát triển cộng đồng đều có thể chủ động xây dựng các mô hình kinh tế đa giá trị trên đất nông nghiệp một cách hợp pháp, bài bản và dài hạn.

Một điểm đất nông nghiệp khi ấy không chỉ tạo ra giá trị từ sản xuất nông sản, mà còn có thể đồng thời phát triển du lịch trải nghiệm, lưu trú sinh thái, giáo dục thiên nhiên, chăm sóc sức khỏe, thương mại đặc sản địa phương, kinh tế văn hóa và các dịch vụ cộng đồng khác.

Đó mới là cách khai thác triệt để nguồn lực đất nông nghiệp theo hướng bền vững.

Trong khi thế giới đang chuyển mạnh sang mô hình kinh tế xanh và kinh tế trải nghiệm, nếu Việt Nam vẫn tiếp tục nhìn đất nông nghiệp chủ yếu dưới góc độ “được xây gì” hay “không được xây gì”, chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển lớn nhất của mình.

Điều Việt Nam cần không phải là buông lỏng quản lý, mà là một tư duy quản trị mới: quản trị để phát triển thay vì quản lý để ngăn cấm.

Thực tế cho thấy nhiều mô hình farmstay, retreat hay du lịch nông nghiệp hiện nay đang đi trước khung pháp lý. Trong khi đáng lẽ chính sách cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các mô hình tốt có thể phát triển đúng hướng, kiểm soát được rủi ro nhưng vẫn giải phóng được nguồn lực xã hội.

Nếu làm được điều đó, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội hình thành một hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp đa giá trị mang tầm quốc tế.

Quan trọng hơn, đây có thể là nền tảng để đưa du lịch nông nghiệp Việt Nam trở thành một trong những trung tâm lớn của thế giới trong tương lai.

Bởi rất ít quốc gia vừa có khí hậu nhiệt đới đa dạng, hệ sinh thái phong phú, văn hóa nông nghiệp lâu đời, ẩm thực đặc sắc, nguồn dược liệu tự nhiên phong phú và hệ thống cộng đồng bản địa giàu bản sắc như Việt Nam.

Khi tầng lớp trung lưu châu Á ngày càng gia tăng, nhu cầu về nghỉ dưỡng xanh, sống chậm, chữa lành và trải nghiệm bản địa sẽ bùng nổ mạnh mẽ. Và đó chính là thị trường hàng tỷ dân đang ở ngay xung quanh Việt Nam.

Nếu biết tận dụng cơ hội này, cộng đồng doanh nhân nông nghiệp - đặc biệt là cộng đồng doanh nhân farmstay - hoàn toàn có khả năng trở thành một trong những lực lượng đầu tàu đưa kinh tế nông nghiệp và du lịch nông nghiệp Việt Nam vươn tầm châu lục.

Điều đáng chú ý là mô hình farmstay không chỉ tạo ra một sản phẩm lưu trú hay du lịch đơn thuần. Về bản chất, đây có thể là hạt nhân để tái cấu trúc kinh tế nông thôn theo hướng tích hợp đa giá trị trên cùng một điểm đất: sản xuất nông nghiệp, chế biến, trải nghiệm, giáo dục, chữa lành, văn hóa, thương mại địa phương và kinh tế xanh.

Nếu được dẫn dắt bởi một chính sách đất đai đủ cởi mở và có tầm nhìn dài hạn, cộng đồng này hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong giúp kích hoạt nguồn lực đất nông nghiệp trên quy mô lớn nhất từ trước tới nay.

Bởi lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy: những quốc gia bứt phá mạnh mẽ thường là những quốc gia biết giải phóng đúng nguồn lực nền tảng của mình.

Với Trung Đông là dầu mỏ.

Với Mỹ là khoa học công nghệ và tài chính.

Với Nhật Bản là công nghiệp chế tạo.

Còn với Việt Nam, rất có thể nguồn lực chiến lược nhất lại chính là đất nông nghiệp và hệ sinh thái kinh tế xoay quanh nó.

Nhưng muốn biến nguồn lực thành sức mạnh quốc gia, điều tiên quyết là phải thay đổi tư duy quản trị đất đai.

Chính sách “sử dụng đất kết hợp đa mục đích” nếu được thiết kế theo hướng thực sự mở, minh bạch, có kiểm soát và khuyến khích sáng tạo phát triển, có thể trở thành một trong những chính sách kinh tế quan trọng nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Chính sách đất đa mục đích không chỉ cho phép làm farmstay hay du lịch nông nghiệp.

Mà là câu chuyện tạo cơ hội để hàng triệu nông dân, doanh nhân, hợp tác xã và các tổ chức phát triển cộng đồng được quyền khai thác đa giá trị trên chính vùng đất của mình một cách hợp pháp, bài bản và dài hạn.

Khi một điểm đất có thể đồng thời tạo ra giá trị về nông nghiệp, dịch vụ, văn hóa, trải nghiệm, chăm sóc sức khỏe và kinh tế xanh, hiệu quả sử dụng đất sẽ thay đổi hoàn toàn.

Quan trọng hơn, dòng tiền sẽ bắt đầu quay trở lại nông thôn.

Người trẻ sẽ có thêm lý do để quay về quê hương.

Doanh nhân sẽ có thêm động lực đầu tư dài hạn vào nông nghiệp.

Các làng quê sẽ có thêm cơ hội phục hồi bản sắc và tái tạo sinh khí kinh tế.

Đó mới là phát triển bền vững thực sự.

Một quốc gia muốn tăng trưởng hai chữ số trong dài hạn không thể chỉ dựa vào mở rộng đô thị, tài chính hay khai thác tài nguyên theo chiều rộng.

Sự phát triển dài hạn luôn phải dựa trên khả năng tạo ra giá trị cao hơn từ chính nguồn lực nền tảng của mình.

Và với Việt Nam, nguồn lực nền tảng ấy có lẽ không nằm đâu xa.

Đó là đất nông nghiệp.

Đó là hệ sinh thái bản địa.

Đó là văn hóa làng quê.

Đó là dược liệu, ẩm thực, khí hậu nhiệt đới và những cộng đồng đang âm thầm kiến tạo các mô hình kinh tế mới trên chính vùng đất quê hương mình.

Nếu được khai mở đúng cách, đây có thể sẽ là một trong những động lực lớn nhất giúp Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng xanh, tuần hoàn và bền vững trong thế kỷ XXI.

Follow Trần Công Thủy để chúng ta thấy được nhau trong những bài viết tiếp theo và cũng là động lực để mình chia sẻ góc nhìn tới cộng đồng có thêm dữ kiện thông tin cho quyết định cũng như vững tin với những quyết định mà anh chị đã và đang trên hành trình.

Trân trọng!

Ths. Trần Công Thủy

Nhà hoạch định chiến lược phát triển nguồn lực đất đai

#kichhoatnguonlucdatnongnghiep

#chinhsachdatducdich

#trancongthuy

#covanhoachdinhchienluocphaply

#phattriennguonlucdat

Cần tư vấn pháp lý cho dự án đất đai, farmstay của bạn? Trao đổi trực tiếp với Ths. Trần Công Thuỷ.